400 سالگی تلسکوپ گالیله

25 آگوست 2009(امروز) تلسکوپ گالیله 400 ساله می‌شود! در واقع یکی از دلایلی که سال 2009 سال جهانی نجوم نامیده شد، همین مناسبت بود.

علم نجوم از دهه اول قرن 17 با اختراع تلسکوپ گالیله و استفاده اون در مطالعه آسمان شب، یک جهش بزرگ داشته.گالیلئو گالیله اولین کسی نبود که تلسکوپ را اختراع کرد( اولین بار دوربین را یک عینک ساز هلندی ساخت)، اما اولین کسی بود که آن را یرای دیدن اجرام آسمانی به کار برد و کشف هایش را ثبت کرد.اولین کتاب او The Starry Messenger در 1610 منتشر شد و گالیله رو حسابی معروف کرد. گالیله در این کتاب در مورد مشاهدات خودش از ماه، مشتری و راه شیری نوشته بود.این ها و مشاهدات بعدیش و شرح اونها عاقبت منجر شد به پایان یافتن مدل زمین مرکزی بطلمیوس و پذیرش مدل خورشید مرکزی ای که کوپرنیکوس در 1543 پیشنهاد داد.

نقاشی گالیله از اهله ماه.

وسیله‌ی ساده ای که گالیله استفاده می‌کرد یک تلسکوپ شکستی ابتدایی بود. اولین تلسکوپ او فقط توان بزرگنمایی 8 برابر داشت،اما به زودی او توانست تلسکوپی با بزرگنمایی 20 برابر هم بسازد،که از این تلسکوپ برای دیدن چیزهایی که تو کتابش نوشته بود استفاده کرد. این تلسکوپ یک عدسی شیئی محدب داشت و یک چشمی مقعر در یک محفظه دراز. تنها مشکل تلسکوپ های او میدان دید تنگ و محدود بود.

نقشه ی تلسکوپ گالیله

مشاهدات گالیله:

ماه:

بنابر عقاید ارسطو ماه در بالای زمین و این جهان و در فلک و بهشت قرار داشت از این رو باید کامل می‌بود. گالیله فهمید که سطح ماه صاف ، صیقلی و کاملا کروی نیست.بلکه دقیقا برعکس، سطح ماه از فرورفتگی ها و برآمدگی ها پوشیده شده. او ارتفاع کوه های ماه رو با اندازه گیری طول سایه های اونها و استفاده از هندسه، حساب کرد.

تصویر کشیده شده توسط گالیله از ماه، به دهانه ها، حفره ها، دریاهای ماه دقت کنید.

قمرهای مشتری:

مشاهده مشتری در شب های متوالی 4 شی ستاره مانند رو در یک خط با مشتری آشکار کرد. اشیا شب به شب حرکت می‌کردند و گاهی اوقات پشت یا جلوی سیاره ناپدید می‌شدند.

گالیله به درستی حدس زد این اشیا قمرهای مشتری هستند و به دورش می‌چرخند، همون طور که ماه به دور زمین می‌چرخه.برای اولین بار اشیایی دیده شده بودن که دور سیاره ی دیگری می‌چرخیدند و این دلیلی برای رد کردن نظریه بطلمیوس بود.امروز این 4قمر به اقمار گالیله ای مشهورند: آیو، اروپا ، کالیستو، گانیمد.

فازهای ناهید:

زهره در حالی مشاهده شد که فازها(اهله ها)یی مانند ماه داشت.این با مدل بطلمیوس مطابقت نداشت اما با مدل خورشید مرکزی کوپرنیکوس یا مدل زمین مرکزی تیخوبراهه قابل توضیح بود.گالیله نطریه تیخوبراهه رو به عنوان نظریه ای که بیهوده همه چی رو با هم قاتی کرده رد کرد و از این کشفش جهت حمایت از نظریه کوپرنیک استفاده کرد.

لکه های خورشیدی:

گالیله همانند دانشمندان هم عصرش ناحیه های تاریکی که در سطح خورشید حرکت می‌کردند رو مشاهده کرد.گالیله از این لکه های خورشیدی استفاده کرد تا نشون بده که خورشید دوران می‌کنه.

حلقه های زحل:

گالیله حلقه های زحل رو به صورت خطوطی روی زحل دید که محو و پیدا میشن، تا نهایتا در سال 1656 کشف شد که این خطوط حلقه های زحل هستند.

ستاره ها درون راه شیری:

با وجود استفاده از تلسکوپ، ستاره ها به صورت نقاط نورانی دیده میشدن.گالیله گفت دلیلش این هست که فاصله این ستاره ها از ما بسیار زیاده.این مسئله مشکل به وجود آمده به دلیل شکست منجمان برای به دست آوردن اختلاف منظر ستارگان را حل کرد که یک نتیجه منطقی از مدل کوپرنیک بود.گالیله با تلسکوپش دید که نوار راه شیری به هزاران ستاره تجزیه میشه که تا به حال قابل دیدن نبودند.

امروز ما تلسکوپ های خیلی بزرگ حتی 30 متری ، با انواع و اقسام وسایل رو داریم، اما باید از گالیله و تلسکوپش برای این که به بشر دید تازه ای از جهان دادن تقدیر کنیم و امسال سال جهانی نجوم هست تا بهانه ایی باشه که ما هم راه گالیله رو ادامه بدیم.

یکی از پروژه های سال جهانی نجوم شب های گالیله ای هست، هدف این پروژه نشون دادن آسمان برای اولین بار به مردم، همان طور که اولین بار گالیله از تلسکوپش آسمان رو دید هست، در این پروژه گرو های مختلف با تلسکوپ به خیابان ها میرن و به مردم ماه و دیگر اجرام آسمانی رو نشون میدن تا اون ها به نجوم علاقه مند بشن!

پایگاه سال جهانی نجوم

وبلاگ فارسی پروژه شب های گالیله ای